Ik was er medio 2018 helemaal klaar mee. We waren net verhuisd en superdruk, zowel met werk als met klussen. En vervolgens begon ik mijn werkdag toch altijd met een rondje nieuws. En vulde ik mijn pauze ermee. En het loze moment wanneer mijn man onze dochter naar bed brengt. En in het openbaar vervoer. En... en... Ik was dagelijks vaak wel een uur ofzo kwijt aan nieuwssites en social media. En ik werd er alleen maar chagrijnig van. Bovendien miste ik juist de achtergronden bij het nieuws. Ik ging op zoek naar een manier om op de hoogte te blijven van de wereld om mij heen zonder te verdwalen in het dagelijkse nieuws. En dat blijkt nog best lastig.

lees verder

Wie kent ze niet? Al die handige plastic zakjes voor je boterham, voor in de diepvries, afdekfolie, aluminiumfolie. Allemaal bedoeld om ons voedsel te bewaren, af te dekken, in te vriezen, koel of juist warm te houden. Super handig en snel, maar het gebruik van deze producten heeft een duidelijke keerzijde; eenmaal gebruikt kan je er weinig anders meer mee dan weggooien. En dat is redelijk rampzalig voor onze afvalberg. Wist je bijvoorbeeld dat plastic folie, je weet wel, dat handige spul voor om je ovenschaal, niet gerecycled kan worden? Hetzelfde geldt voor aluminiumfolie. Van al het plastic wat wij in de plasticbak doen (in een doorzichtige zak, anders wordt het gezien als restafval en gewoon verbrand) wordt slechts 9% gerecycled tot een nieuw product. Reden genoeg om eens kritisch te kijken naar handige, leuke en goedkope manieren van voedsel anders opslaan. Ik verzeker je; die zijn er volop!

lees verder

Heel soms overvalt een kleine adrenaline rush mij weer. Ik dacht per ongeluk terug aan die wekenlange strijd die we voerden tegen bloedmijt bij onze kippen (misschien noem jij deze parasiet bij kippen bloedluis?). Met z’n duizenden was ons kippenhok een soort Hotel Bloedmijt geworden. Er leek geen einde aan de bloedluis-plaag en onze bloedluis-bestrijding te komen. Uiteindelijk is het ons gelukt: de bloedmijt bestrijden met natuurlijke methodes zonder gif. Omdat ik zelf echt stress ervaar bij het zien van foto’s van bloedmijt / bloedluis, zal je in dit artikel geen foto’s van die rottige parasieten vinden. Ik leg je wel alles over ze uit, hoe je bloedmijt kunt herkennen en natuurlijk hoe je bloedmijt kunt bestrijden.

lees verder

Oorwormen, of oorwurmen zoals ik ze meestal noem, zijn supernuttige beesjes. Overdag slapen ze, maar ‘s avonds en ‘s nachts gaan ze er op uit en eten ze vooral dood plantenmateriaal en luizen. Geen wonder dat mensen met fruitbomen of andere planten die gevoelig zijn voor bladluizen of andere luizen graag oorwormen in de tuin hebben. Met een oorwormenpot kun je ze een beetje helpen. Een oorwormenpot is eigenlijk een soort insectenhotel speciaal voor oorwormen. Een oorwormenpot maken van een oude terracotta bloempot is leuk en erg makkelijk. Hier een stappenplan om er een te maken een de oorwormen schuilplek te geven in je tuin.

lees verder

Veel mensen maken zich terecht zorgen om de insecten in hun omgeving. Dat je ze kunt helpen door bijvoorbeeld bloemenmengsels (tübingermengsels) te zaaien of bloembollen te planten is bekend. Maar wil je een stap verder gaan, dan kan een bloeiboog van struiken en bomen insecten als solitaire bijen, hommels, vlinders en andere insecten helpen. Een struik of boom gebruikt de hoogte en heeft dus veel meer oppervlakte voor dracht voor insecten dan een horizontaal veldje bloemen. En ze vragen vaak nog minder onderhoud ook. Een bloeiboog is een ontwerp voor insecten in de tijd zodat er altijd voldoende voor ze te eten is. Hoe ontwerp je een bloeiboog en waar moet je op letten? Plus een plantenlijst voor insecten in een kleine en grote tuin als start.

lees verder

Eigenlijk doe ik helemaal niet aan een grote voorjaarsschoonmaak. Ik doe de wekelijkse dingen braaf wekelijks en wanneer ik zin en tijd heb, pak ik de grote klussen aan. Maar het is zo’n aangenaam idee om in een dag of twee je hele huis fris voor het warmere deel van het jaar te hebben. Hoe dan ook, wellicht ken je de schoonmaakmiddelen van Sonett al. Een bijzonder merk dat op veel vlakken echt een stapje extra zet dan bijvoorbeeld Ecover en Method. Tijdens de Bio-beurs van afgelopen januari kreeg ik drie wat nieuwere producten toegestopt voor een test: een WC-reiniger, een onderhoudsmiddel voor vloeren en een handzeep met calendula. Ik ben benieuwd naar mijn ervaringen!

lees verder

In Nederland en België zie je van oudsher veel beukenhagen, omdat ze makkelijk in haagvorm te snoeien zijn en ook in de winter grotendeels dicht blijven en dus wind en kou tegenhouden. Groenblijvende hagen doen dat natuurlijk ook, maar die zijn meestal uitheems en niet iedereen vindt ze mooi. Wil je een beukenhaag aanplanten, dan kom je snel op de vraag of het een haag van beuk of een haag van haagbeuk moet worden. Dat lijkt misschien hetzelfde, maar de haagbeuk is geen beuk al lijkt het er wel op. Wat zijn de verschillen tussen een beukenhaag en een haagbeukenhaag? En wat zijn de voordelen en nadelen van beide? En welke kun je het beste kiezen?

lees verder

Zo langzamerhand is ons Eglu Cube kippenhok aka ons spaceship voor kippen een echt paradijs geworden. De kippen zijn ook weer begonnen met leggen; hét startsein van de lente. Maar… ons kippenhok staat best ver de tuin in. Niet echt leuk met sneeuw en slagregen. En nu het weer eerder licht wordt in de ochtend, voel ik mij best schuldig als de kippen tot 8 uur in hun nachthok zitten opgesloten. De oplossing: de Autodoor van Omlet. Perfect voor onze versie van de Eglu Cube, maar ook passend bij de andere Omlet hokken. We mochten zo'n slimme Autodoor testen.

lees verder

Onbehandeld hout in de buitenlucht houdt het niet lang vol. De meeste houtsoorten uit de bouwmarkt zijn binnen 10 jaar doorgerot. Zonde. Je kunt het hout dus beter beschermen tegen weer en wind. Dan blijft het langer mooi en hoef je niet elke paar jaar een nieuwe schutting te bouwen. Koop je geïmpregneerd hout, dan is het langer beschermd, maar lekken er giftige stoffen uit het hout je (moes)tuin in. En de meeste soorten verf en beits bevatten stoffen die wel je hout beschermen maar niet je tuin. Dat wil ik niet in mijn tuin hebben en zeker niet in de verhoogde bakken van mijn moestuin. Lijnzaadolie lijkt de meest milieuvriendelijke optie. Maar werkt het?

lees verder

Eikenprocessierupsen kunnen een ware plaag vormen. Omdat ze vaak in grote groepen samen in een boom zitten kunnen ze die helemaal kaal vreten. En de brandharen of netelharen op de rups zien er zacht uit, maar kunnen flinke jeuk en huidirritatie veroorzaken. Geen wonder dat processierups bestrijden populair is zodra die ergens opduikt. Met grote stofzuigers worden ze uit de bomen gezogen en soms wordt er gif gebruikt. Maar dat kan ook anders. Heb je een eik in de tuin of in de buurt dan is er veel wat je kunt doen om een plaag van eikenprocessierups te voorkomen. Door natuurlijke vijanden te lokken en zo te voorkomen dat ze een plaag kunnen vormen.

lees verder

Vandaag wil ik graag met je in gesprek over een triviaal, voor de hand liggend gegeven: we eten allemaal. Elke dag, althans toch de meesten van ons in Nederland. Veel van het voedsel wat we eten is verpakt, zelfs als we ons best doen om veel onverpakt voedsel te kopen in de vorm van bijvoorbeeld groente, fruit of brood, dan nog zit er een deel van ons voedsel in papier, plastic en glas. Papier, plastic en glas kunnen worden gerecycled. Hoewel recyclen voor met name papier en glas gunstig uitpakt, is het beter om de levensduur van glas en papier zoveel mogelijk te verlengen en daarmee energie te sparen. En vooral glas leent zich daar super goed voor. Je kunt het namelijk zo gek niet bedenken, of het past in een glazen potje. En als je deze gedachte eenmaal toe laat in je handelen is het hek in positieve zin van de dam :). Op elk potje past een dekseltje, en in elk potje past voedsel. Waarom vind ik dit geweldig terwijl het klinkt als super simpel?

lees verder

Okay, we zijn vorig jaar weliswaar niet geweest… maar ik vind ons jaarlijkse bezoek aan de Bio-beurs in Zwolle serieus een fantastisch feestje. Als je alles wilt zien, ben je echt wel een hele dag zoet. Ondertussen zie je veel merken die je al kende (vaak wel met nieuwe producten die je nog niet kende), maar óók veel nieuws onder de zon. En wie een beetje slim kijkt, ziet ook trends. Zo ook op afgelopen 24 januari. Tuurlijk, de gezonde snack is al jaren hot. Wel een relatief nieuwe trend is fermentatie. Zo veel zagen we dat nog niet eerder. En eindelijk is er ook breed aandacht voor bodemleven.

lees verder

Onze tuin heeft voor een groot deel een open verbinding met het (vrijwel) zuiden. Heerlijk. Lekker zonnig. Goed voor de tuin. Maar dat open veld op het zuidwesten, precies waar de wind in Nederland zo vaak vandaan komt, is toch niet ideaal. Er komt een windhaag, maar die moet nog groeien. Ondertussen zie ik onze kippen toch vaak bibberen. Een zeil ofzo zou best handig zijn. En wat blijkt, ook daar heeft Omlet, de makers van ons Eglu Cube kippenhok, aan gedacht. We mochten de windbreker testen, maar Omlet heeft producten voor elke weersomstandigheid. En helemaal niet duur.

lees verder

Als je een boom of struik in je tuin plant, wil je natuurlijk dat die snel aanslaat, niet doodvriest of uitdroogt en voldoende voeding krijgt om snel gezond te groeien. De beste manier om dat te doen is met sheetmulchen. In dit artikel leg ik uit wat sheetmulchen is, hoe het werkt en laat ik zien dat je op deze manier je planten een kickstart kunt geven met minimale moeite en kosten.

lees verder

Van de week was ik heel vaak mijn duim naar links aan het bewegen. Nee, niet op Tinder of een dating app, maar in mijn e-mail inbox. Ik krijg weer veel ongewenste e-mail van webwinkels, facebook-pagina's en allerlei goede doelen. Met Sinterklaas en Kerst in het vooruitzicht loopt mijn inbox in december altijd helemaal vol. Dat is niet alleen vervelend voor mij, maar het kost ook overbodige energie. Nee, niet mijn energie, maar elektriciteit. Dat kan duurzamer. December en januari zijn voor mij dus een tijd van ontvolgen en uitschrijven. Digi-cleansing noem ik het.

lees verder

Zo af en toe lees ik weer ergens een zeurstuk over hoe vriendschappen oppervlakkiger worden door social media. Dat mensen alleen in hun mobiele telefoon zitten en vriendschappen pappen en nathouden met likes zonder te lezen en opgeleukte foto's van hun eigen fantastische leven. Maar als ik naar mijzelf kijk is dat voor mij 180 graden anders. Mijn vriendschappen zijn juist een stuk hechter, oprechter en minder oppervlakkig door social media.

lees verder

Tijdens een dorpsfeest staan de oude bewoners van ons huis op de zandweg naast de tuin met mijn man te kletsen. Hun oog valt op ons paars-grijze kippenhok, de Eglu Cube. “Zitten de kippen dáárin?!” Eh, ja. En het is echt een heel fijn kippenhok. Om het verblijf van onze twee kipjes nog wat aangenamer te maken, kreeg ik van Omlet twee extraatjes: een uitbreiding voor de ren (1 meter extra) en een zitstok voor in de ren. Eens kijken of onze kippen (en wijzelf) daar blij van worden.

lees verder

Wie een boek over ontwerpen op basis van permacultuur openslaat, komt al snel een verhaal over microklimaten tegen. Je zult lezen dat het voor en tegen een muur op het zuiden zoveel warmer wordt, dat een plant zich daar als een plant in Frankrijk voelt. Een mooie plek voor een vijg of wilde citroen. En een plek in de luwte houdt warmte en vocht beter vast dan een plek in de wind. Als je een ontwerp maakt is het dus slim om eerst de bestaande microklimaten te observeren en de planten op de juiste plekken te zetten. Nog leuker wordt het als je zelf microklimaten kunt creëren. Met een windsingel kun je luwte creëren. En met een “sun trap” kun je de zon vangen en de wind buiten sluiten om een warmer gebied te maken in je tuin voor het telen van gewassen, het beschermen van soorten die gevoeliger zijn voor vorst of voor soorten die het beter doen met wat meer warmte. Ik ging aan de slag met een sun trap als onderdeel van ons voedselbos. Benieuwd waar ik tegenaan liep, welke keuzes ik heb gemaakt en naar mijn uiteindelijke ontwerp? Lees dan verder.

lees verder

Er zijn veel redenen om gas te besparen. De gasprijs gaat de aankomende jaren flink omhoog, er komt co2 vrij bij het stoken op gas en in Groningen hebben mensen veel last van de gaswinning. De makkelijkste stap is de thermostaat een graadje lager zetten. Daarnaast kan het interessant zijn om warmtelekken op te sporen. Want alle warmte die je huis via muren, kozijnen, ramen, het dak en kiertjes verlaat, moet je extra opwekken. Met een warmtecamera kun je dat soort lekken makkelijk opsporen, zodat je weet waar je het beste kunt investeren in isolatie. Vervang je het glas door HR++ glas? Steek je je geld in dakisolatie? Of kun je misschien al veel winnen door een kier dicht te kitten? Ik mocht een paar dagen spelen met een warmtecamera van Buurkracht. Hier mijn ervaringen.

lees verder

Bij de aankoop van onze woonboerderij namen we ook een stel kippen over. En daar begon de ellende. Bloedmijt. Een lastig schoon te maken hok. Mussen in de ren. We gingen er houtje-touwtje mee aan de slag, maar wisten dat er met enige spoed een nieuw kippenhok moest komen. In elke zoektocht naar goede langetermijnoplossingen voor onze kip-problemen, kwam hij weer langs: de Eglu Cube van Omlet. Een modern kippenhok, totaal anders dan die standaard houten dingen. Zou dit ‘ruimteschip’ voor onze kippen de heilige graal blijken? Ik deed in ieder geval een vreugdedansje toen ik er een mocht testen.

lees verder

Na een heel geslaagd kinderfeestje met zes enthousiaste, huttenbouwende, gamende, chipskruimelende jochies, staarde ons vloerkleed me wat vaal en vermoeid aan. Het is niet nieuw meer, maar ook nog niet kaal en nog wel heel gezellig vind ik. Vrolijke strepen. Het heeft alleen zo nu en dan een opfrisbeurt nodig. Toen we het net hadden huurde ik wel eens zo’n reinigingsapparaat met zeep. Nog best duur, best een gedoe en een grote, lege plastic fles voor de plasticbak. Gelukkig weet ik sinds een aantal jaar een veel betere, goedkopere en snellere truc om je vloerkleed weer op te vrolijken. Zo’n twee keer per paar sneeuwt het op ons kleed. Ik deel mijn tip graag met jou.

lees verder

Wil je beschutting creëren in een tuin, dan denk je al snel aan een haag of bij een grotere tuin aan een windsingel. Meestal heeft zo’n haag maar één functie: wind tegen houden. Maar wie als een permacultuur-ontwerper denkt, vindt dat niet genoeg. Zo’n haag kan namelijk ook eten produceren, habitat vormen voor vogels, nectar verzorgen voor bijen, stikstof binden voor je moestuin, waardplanten bevatten voor vlinders, hakhout produceren voor een houtkachel en de algehele biodiversiteit vergroten. Om een paar voorbeelden te noemen. Onlangs verhuisde ik naar een plek waar de wind veel invloed heeft. Om beschutting te creëren en daarmee de temperatuur in mijn tuin zo’n 2 graden te laten stijgen, ontwierp ik een lage windsingel op basis van die permacultuur-principes. Hier mijn ontwerp.

lees verder

Vandaag laat ik zien hoe je voor een miniem bedrag en met enige kluszin een of meerdere toffe hangpotjes maakt van de schil van een kokosnoot. Wij hadden de kokosnoten gekocht bij de toko, gewoon om op te eten. Wel had ik al het idee om er daarna een hangpotje van te maken. Ik had deze al eens gezien in een interieurwinkel, maar ik vond ze loeiduur! Het zelf maken is een halfuurtje werk voor twee potjes en het resultaat vind ik zelf erg geslaagd.

lees verder

Wanneer ik aan iemand vertel dat ik voor een veganistische levensstijl heb gekozen, dan roept dat bijna altijd een reactie op. De leukste is natuurlijk als blijkt dat mijn gesprekspartner ook een veganist is. Hoe mooi is het om iemand tegen te komen aan wie je niets hoeft uit te leggen en waarmee je direct al zoveel raakvlakken hebt. Maar dat gebeurt helaas niet zo vaak. Soms zijn er mensen die mijn keuze belachelijk maken, direct een defensieve houding aannemen en roepen dat ik het zelf moet weten maar dat zij ‘hun’ stukkie vlees niet laten staan (volgens mij is het stukkie vlees niet van hen, maar van het dier wat er voor dood moest).

lees verder

Bij het uitpakken van alle vakantiezooi na twee weken kamperen, werd mijn neus getrokken naar een wel heel onwelriekend tasje met daarin, bij nadere inspectie, vier natte kindergympen. De gympen waren gebruikt voor het kanoën, hadden een aantal keer een nachtje in de regen gestaan en waren dus blijkbaar nog steeds nat. Allemaal dingen waar schoenen niet blij van worden.

lees verder

Deze is zo simpel dat ik dit stukje kort zal houden. Veel mensen maaien in de zomer vaak hun gras. Soms wekelijks. Het grasmaaisel wordt door de grasmaaier netjes in de opvangbak of zak verzameld en kan zo de biobak in. Maar elke keer dat je dat doet, gooi je een hoop voedingsstoffen weg die het gras in je gazon net uit de bodem heeft gehaald. Doe je dat vaak genoeg, dan put je de bodem uit en zul je naar een tuincentrum moeten om gazonbemester te kopen. Zonde. Want je hebt de voedingsstoffen die je gras nodig heeft om een mooi gazon te worden net weggekieperd!

lees verder

Plastic is overal: in de zee, in ons eten, in honing... Echt overal. We raken het niet meer kwijt zolang als we leven. Maar we kunnen wel helpen om niet nog meer plastic in de natuur te brengen. Zo langzamerhand zijn we ons er allemaal wel van bewust dat je je eigen tas mee moet nemen naar de winkel en dat je je eigen flesje voor water mee kunt nemen. Hier besparen we al een behoorlijke berg plastic mee. (Ga zo door!) Natuurlijk kun je ook gaan shoppen in een verpakkingsloze winkel, als je die in de buurt hebt. Maar er zijn meer manieren om plastic te besparen. Hier zijn 5 simpele oplossingen om minder plastic te gebruiken, waar je misschien nog niet eerder aan hebt gedacht.

lees verder

Afval bevat veel waardevolle materialen die opnieuw gebruikt kunnen worden. Van gebruikt plastic wordt nieuw plastic gemaakt, van GFT maken ze compost en van jouw oude bankstel een nieuwe leren tas. Om die reden is het erg belangrijk zorgvuldig te zijn bij het scheiden van afval. Als gescheiden afval te veel vervuild is, kan het niet hergebruikt worden. Afval scheiden doen wij in Nederland al beter dan gemiddeld, 55 procent van ons afval leveren we gescheiden in. Milieu Centraal heeft echter berekend dat we 80 procent gescheiden kunnen inleveren…

lees verder

Veel oude apparaten verbruiken veel meer stroom dan nodig is. Andere apparaten hebben een hoog sluipverbruik. MilieuCentraal adviseert een koelkast van zeven jaar of ouder nu te vervangen, omdat koelkasten tegenwoordig 60 procent zuiniger zijn dan koelkasten van zeven jaar geleden. De investering verdien je dus snel terug. Wil je écht weten hoeveel stroom een apparaat in je huis verbruikt? Dan zou je een energiemeter kunnen gebruiken. Die kun je kopen voor zo’n € 20,- euro of als je geluk hebt kun je er een paar lenen van Buurkracht. Hier mijn ervaringen met mijn speurtocht naar energieslurpers.

lees verder

Vandaag laat ik je zien hoe je simpel een aantal dagelijkse producten voor persoonlijke verzorging en schoonmaak kan vervangen door middeltjes die niet alleen goedkoper en meestal gezonder zijn, maar vaak ook veel minder verpakkingsplastic bevatten. Alleen maar voordelen dus :). Ga je voor alle vijf? Een super challenge als je jezelf wilt uitdagen plasticvrij te leven. Doe je liever rustig aan? Een mooi doel om een aantal van je verzorgings- en schoonmaakproducten structureel te vervangen voor betere varianten. Doe je mee?

lees verder

Binnenkort verhuis ik naar Drenthe, maar tot nu toe heb ik zo’n 36 jaar in de provincie Groningen gewoond. Toch (of misschien juist wel daarom) had ik tot vorig jaar nog geen enkele ervaring met een typisch Groningse excursie: wadlopen. Met een vriend ging ik mee met een wadlooptocht. En ik moet zeggen: de combinatie van actief bezig zijn en enorme weidsheid om je heen is fantastisch.

lees verder

Hout is toch altijd duurzaam? Als het tenminste niet uit een tropisch woud komt en als er keurig nieuwe bomen worden teruggeplant. Dan is er niets aan de hand....toch? Enige tijd terug zat ik bij een presentatie van Avenir Fôret. Dat er een problematische kant aan hout zit wist ik al. Toch bleek de werkelijke situatie nog meer vragen op te roepen. De huidige kwaliteitslabels zijn niet meer dan een groene façade om een industrie te verbergen die verre van duurzaam is.

lees verder

Ik zie het overal om mij heen en merkte het ook al langere tijd bij mijzelf: die smartphone is vet handig, maar bemoeit zich veel te veel met mijn leven. In tijden van verveling kan ik zo een uur verliezen aan het lezen van onzin en als je even kijkt hoe laat het is, zie je weer al die notificaties die om je aandacht vragen. Ik werd er helemaal gek van en heb in een jaar tijd stap voor stap mijn telefoon steeds verder getemd tot ik weer meester was over mijn smartphone (in plaats van zijn slaaf). In totaal zijn het 9 stappen die je kunt ondernemen om je telefoon minder invloed op je leven te laten hebben. Succes!

lees verder

Slakken kunnen behoorlijk lastig zijn in je moestuin. Vooral naaktslakken kunnen je vers geplante tere jonge plantjes soms in een nacht opvreten. Nou kun je (eco) slakkenkorrels kopen of allerlei andere maatregelen nemen. Maar rapen werkt ook. Vooral als je alleen last van de slakken hebt in de korte periode dat je die tere plantjes van je vensterbank naar je tuin verplaatst. Dan werkt de komkommerval.

lees verder

Sommige mannen voelen zich pas écht man als ze een groot stuk vlees op de barbecue leggen of een machine bedienen die veel lawaai maakt. De bladblazer is zo’n machine. Hij maakt een hoop lawaai, doet veel stof opwaaien en je weet zeker dat iedereen in de straat weet dat je in de tuin aan het werk bent. Gemeentewerkers zijn er ook gek op. Als een zwerm zoemende bijen kun je ze op een grote afstand door woonwijk horen gonzen. De overgrote meerderheid van weldenkende Nederlanders heeft een hekel aan bladblazers en hun eigenaren. En terecht, want bladblazers hebben geen enkel nut. Sterker, ze zijn slecht voor je tuin én je portemonnee. Dus zo’n man met bladblazer is niet alleen irritant voor z’n buren, maar ook een beetje naïef. Hij is in het bladblazercomplot getrapt.

lees verder

Een vlinderstruik is in veel tuinen een geliefde plant. Hij stelt weinig eisen aan de bodem en trekt van juli tot september een hoop vlinders zoals de atalanta, het koolwitje, de citroenvlinder en ook andere insecten zoals hommels aan. Zelfs als je geen groene vingers hebt, kun je weinig fout doen bij een vlinderstruik. Zolang je hem elk jaar na de winter, in maart, maar even terugsnoeit tot 30 a 40 centimeter boven de grond. Wat veel mensen niet weten, is dat een vlinderstruik (buddleja davidii) ook heel makkelijk zelf te vermeerderen is door te stekken. Hieronder leg ik uit hoe je dat eenvoudig doet.

lees verder

Ongeveer twee jaar geleden kwam ik in aanraking met het begrip permacultuur. Ik was meteen verkocht en wilde er veel meer van weten. Ik kocht boeken, keek online video’s, deed cursussen en hielp bij meewerkdagen. In het begin was het best lastig de juiste plekken te vinden om kennis op te doen. Want veel boeken over permacultuur gaan over een ander klimaat dan het onze. Er is geen heldere definitie van permacultuur of mensen zijn het daarover oneens waardoor sommige cursussen, video’s en boeken niet te vinden zijn onder de noemer permacultuur. Er zijn in Nederland nogal wat clubjes en mensen die allerlei cursussen, trainingen en opleidingen rond permacultuur aanbieden, maar die volgen vaak geen jaarlijks terugkerende cyclus, en wisselen regelmatig van trainers, locatie of opzet. En ze zijn vaak beter in permacultuur dan in het maken van goede websites. Om geïnteresseerden in permacultuur en voedselbossen wat op weg te helpen heb ik een overzicht gemaakt van cursussen, websites, groepen, boeken en andere bronnen die ik de afgelopen tijd heb verzameld. Dit overzicht is niet volledig en waarschijnlijk ook snel verouderd. Maar ik hoop dat het een aantal mensen wat op weg helpt!

lees verder

Een van mijn grote ergernissen in de keuken is dat ik soms 100 ml zuivelvrije melk nodig heb, een nieuw pak openmaak en de overige 900 ml vervolgens kan weggooien na een week. Zou het niet handig zijn om zelf kleine porties te kunnen maken? Op een beurs had ik al wel eens een apparaat gezien, waarschijnlijk de Chufamix, om zelf plantaardige melk te maken. En toen zag ik ineens een B-merk van hetzelfde bij de Lidl voor 10 euro. Ik kocht deze ERNESTO veggie drink maker en ging aan de slag!

lees verder

Het schijnt een beetje uit de hand te lopen: de slaapproblemen die mensen hebben, omdat ze tot laat in de avond (of nacht) in hun ipad of smartphone zitten te neuzen. De oplossing is eenvoudig: ten minste twee uur voordat je naar bed gaat je telefoon wegleggen en er gewoon niet meer in kijken. Maar soms 'moet' je echt nog wat doen met dat scherm en soms is het gewoon veel te verleidelijk. Is er niet een andere oplossing om problemen met slapen door je tablet of telefoon te verminderen? Jazeker! Een hele simpele!

lees verder

Kalk in de badkamer. Eigenlijk moet je dat voorkomen door na het douchen netjes de tegels droog te maken en regelmatig goed te poetsen. Maar laten we eerlijk zijn: Wie doet dat nou? Onze douche begon nu wel erg veel kalkaanslag te krijgen. Met name de doucheslang zat vol kalk en ook de tegels daaronder vertoonden flinke kalkvlekken. Boenen met allesreiniger helpt niets en ook de dure HG kalk weg werkt nauwelijks. Hoog tijd voor Oma’s schoonmaaktip: de makkelijkste, goedkoopste en milieuvriendelijkste manier om kalkaanslag te verwijderen is ouderwetse schoonmaakazijn. Hier tips hoe je dat het beste kunt doen.

lees verder

Het is zo langzamerhand een traditie. Elk jaar ontvangen we op onze redactie een pakketje met afwasmiddel van Ecover, steeds in een fles van iets meer gerecycled plastic. Dit jaar is het dan eindelijk gelukt. Ecover lanceert haar allereerste afwasmiddelfles van 100% gerecycled plastic én 100% recyclebaar: een doorbraak in de strijd tegen wegwerpplastic. Tijd voor een test!

lees verder

Twee jaar geleden las je hier een stappenplan voor het zelf maken van een insectenhotel voor bijen, hommels, lieveheersbeestjes, gaasvliegen en andere insecten. Het was zo’n insectenhotel zoals je ze ook in winkels ziet, met een aantal vakken en in elk vak een andere vulling voor andere insecten. Nu heb ik een verbeterde versie waarmee je in minder werk meer insecten blij kunt maken. Het ultieme stappenplan voor een insectenhotel voor in de achtertuin. Het stappenplan bestaat uit slechts 1 stap.

lees verder

Al een aantal jaren krijg je eind maart en begin april bij de Albert Heijn Moestuintjes bij je boodschappen. Dit jaar (2018) heeft de Albert Heijn de actie een maand vervroegd en krijg je al vanaf 26 februari tot en met zondag 11 maart bij elke €15 een moestuinpotje. De moestuinpotjes bestaan uit een klein turfpotje met een grondtablet en een aantal zaadjes in een papiertje. Dit jaar kiest de Albert Heijn voor de 5 favorieten: cherrytomaat, radijs, komkommer, wortel en zonnebloem. De Appie biedt in samenwerking met IVN Natuureducatie een hoop online hulp bij het succesvol opkweken van de plantjes. Toch missen er een paar tips om je opbrengst aan zelf gekweekte groente, kruiden en bloemen te vergroten. Met deze tips kun je eenvoudig meer opbrengst uit je AH Moestuintje halen.

lees verder

Heb je een moestuintje of kruidentuintje, dan zul je waarschijnlijk elk jaar rond februari of maart de kriebels krijgen. Het is nog winter, maar de lente is al bijna te ruiken. Hoog tijd om plannen te maken voor de moestuin van dit jaar! En natuurlijk wil je het weer een beetje beter, leuker, lekkerder en mooier dan vorig jaar. Vorig jaar kwam ik ergens in een een boek over permacultuur in de moestuin een verwijzing naar denieuwetuin tegen. De nieuwe tuin is in hun eigen woorden: “een kleinschalige en eigenzinnige kwekerij waar we op intensieve wijze werken aan de selectie en de vermeerdering van buitengewone planten voor een nieuwe eetbare tuin.”. En op de website zijn de meest rare groenten fantastisch gefotografeerd. Dat klinkt goed, dus ik bestelde er vorig jaar zaden. Hier mijn ervaringen.

lees verder

Een lelijke kale muur waar weinig wil groeien in een handomdraai opvrolijken met een tekening van mos. Dat klinkt leuk! Op verschillende plekken kwam ik blogs tegen met recepten waarmee je eenvoudig een papje maakt waarmee je mos op je muur kunt schilderen. Na verloop van tijd groeit de mos precies in het patroon zoals je het getekend hebt. Zo kun je je naam of huisnummer op de gevel tekenen. Of een plant, dier of ander patroon. Maar ik kom ook een video tegen waarin wordt gezegd dat mos graffiti helemaal niet werkt. Het zou om een hoax gaan die steeds door blogs wordt herhaald. Wij hebben aan de noordkant zo’n stukje muur waar weinig zon komt, niks wil groeien en waar de kliko’s staan. Hoog tijd voor de test! Bestaat mos graffiti echt? Of is het een hoax? Hier mijn ervaring, tips en stappenplan inclusief recept.

lees verder

Als we op de redactie terugblikken op onze artikelen van de afgelopen jaren, valt het ons op dat veel artikelen een zomers tintje hebben. Dat is ook wel logisch met bijvoorbeeld artikelen over tuinieren. Maar de winter hoort er net zo goed bij! Bijvoorbeeld met heerlijke seizoensgroenten en wat extra verzorging van onze huid. Tijd voor een overzicht van 18 tips om eigenwijs blij de winter te omarmen.

lees verder

Volgens Milieu Centraal is een huishouden zo’n 450 kWh per jaar kwijt aan sluipverbruik van apparaten. Dat is ongeveer € 90 ,- per jaar waarvan zo’n drie kwart te voorkomen is door apparaten écht uit te zetten. Onder die ‘sluipverbruikers’ zitten bijvoorbeeld decoders, satellietontvangers, HDD recorders, modems en televisies. En laat die nou in de meeste huizen naast elkaar in en op hetzelfde kastje staan! Het enige dat je nodig hebt is een stekkerdoos met schakelaar waarmee je het ding uitzet als je weg bent of slaapt. Allocacoc maakt besparen nog makkelijker door met een modern vormgegeven stekkerdoos te komen met batterijloze afstandsbediening. Wij mochten hem testen. Aanbieding: kortingscode voor 10% (!) korting in de Allocacoc webshop t/m zondag 14 januari 2018. Check de laatste alinea voor onze kortingscode en de details.

lees verder

Eerder las je op dit blog al een recept voor het maken van ruitenwisservloeistof (ook wel ruitensproeier) voor de zomer. Dat recept was makkelijk, goedkoper en een stuk beter voor het milieu dan die rommel die ze bij tankstations en bouwmarkten verkopen. En als bonus kun je ook nog zelf kiezen welke geur je je ruitenwisservloeistof geeft! Geen wonder dat veel mensen dat recept voor zomer ruitenwisservloeistof gebruiken. Maar als het gaat vriezen heb je een ruitenwisservloeistof nodig die niet kan bevriezen. Daarom hier een recept voor het zelf thuis maken van goedkope ruitenwisservloeistof voor de winter.

lees verder

De feestdagen staan weer voor de deur. En dus kopen we met z’n allen weer een hoop cadeaus. Voor wie nog inspiratie zoekt én een beetje groen wil shoppen hier een overzicht van 10 leuke, verantwoorde en groene cadeaus voor onder de kerstboom of voor op een verjaardag. Zoek je een biologisch cadeau? Wil je iemand die het moeilijk heeft steunen met je aankoop? Of in de lente de bijen en vlinders helpen? Een goed boek voor bij de open haard of lekker genieten van een kop biologische fair trade thee? Het kan allemaal. Hier een overzicht van 10 leuke verantwoorde en duurzame cadeaus!

lees verder

Als het even kan reis ik met de trein in plaats van de auto. Dat is een stuk beter voor het milieu en onderweg kan ik een boek lezen of nog wat werk verzetten. Soms heb ik een afspraak in de buurt van een station en dan loop ik het laatste stukje, maar soms moet ik wat verder van het station zijn. Ineens is de auto dan best aantrekkelijk. Maar de opvouwbare step voor volwassenen van Micro belooft daar verandering in te brengen. Deze step kun je inklappen tot een compact ding waarmee je makkelijk de trein in kunt, en steppen gaat een stuk sneller dan lopen. Zo zou ik vaker met de trein moeten kunnen en toch op tijd bij mijn klanten moeten zijn. Van Micro Step kregen we een Micro White Deluxe met Vibram grip om in de praktijk te ervaren hoe handig deze step voor volwassenen is.

lees verder

De twee flesjes Wipe & Clean stonden al bijna een jaar op mij te wachten. Ik kreeg ze tijdens een gesprek op de Bio-Beurs. Hier noemde ik het schoonmaakmiddel gekscherend 'Yakult voor je aanrecht'. Mijn gesprekspartner kon zich hier niet helemaal in vinden, maar het maakt wel meteen duidelijk waar we mee te maken hebben: schoonmaakmiddelen die goede bacteriën verspreiden waardoor schadelijke bacteriën minder ruimte hebben om zich te verspreiden. Wat een interessant idee!

lees verder

Creatief bezig zijn, daar word ik nou blij van, lekker prutsen met wol of lapjes. Met een beetje geluk kom je, als het lekker gaat, vanzelf in een flow. Ik ben nog van de generatie, waarbij de meisjes (toch wel gek, de jongens gingen in die uren extra rekenen leren) handwerkles kreeg op de basisschool. Het was vaak niet leuk, maar het heeft er in ieder geval wel voor gezorgd, dat ik de basis van breien, haken en borduren al kende en ik heb mezelf in de loop der jaren heel veel bij geleerd. Wie nu wil handwerken, moet de basis vaak uit een boekje leren. Of… je koopt een kant-en-klaar pakketje. Je ziet ze overal tegenwoordig, bij de Hema, bij de Xenos, bij de Boekenvoordeel.

lees verder

Ik ben al jaren bezig om kritisch naar energieverbruik te kijken. Omdat we vorig jaar zijn verhuisd, kan ik een aantal dingen weer opnieuw onder de loep leggen. Zo hebben we hier een ingebouwd fornuis die lang niet zo goed geïsoleerd is als ons oude vrijstaande fornuis, er is veel meer buitenverlichting, maar wat het belangrijkste is, is dat de inhoud van de woning behoorlijk is vergroot.

lees verder

In het weekend van 28 en 29 oktober konden veganisten en overige geïnteresseerden hun hart ophalen tijdens VegFest. In de Jaarbeurs van Utrecht stonden tientallen stands (food, maar ook andere dingen) en werden in maar liefst vijf zalen tegelijk lezingen gegeven. Natuurlijk was Eigenwijs Blij present voor de laatste ontwikkelingen op het gebied van veganisme.

lees verder

Of je nou een groentetuin, moestuin, siertuin of alleen een paar potten met planten hebt: je planten gaan beter groeien als je ze regelmatig wat extra bemest. En als je dat een beetje natuurlijk wilt doen, gebruik je vooral compost. Maar een composthoop is veel werk. Je hebt ergens zo’n stinkende berg in de hoek van je tuin en daar moet je dan de verhouding tussen groen en bruin spul in de gaten houden en de vochtigheid reguleren. Kan dat niet makkelijker? Gelukkig kan dat. Voor wie slim is, is compost gratis en levert het tijd op. Het enige dat je nodig hebt zijn bladeren.

lees verder

Laten we voor de aardigheid eens met positief nieuws beginnen. Deze site heet tenslotte Eigenwijs Blij en niet Eigenwijs, maar toch wel een beetje Verdrietig: bijna elk restaurant heeft tegenwoordig wel vegetarische gerechten op de kaart staan. Is er echter iemand die mij kan uitleggen waarom het vegetarische hoofdgerecht dan eigenlijk altijd een gerecht met geitenkaas is? Maar dan ook in vele varianten: gebakken in de oven, in een maaltijdsalade, gegrilde geitenkaas, en het toppunt van culinaire ambitie: geitenkaas met walnoten en honing. Ik ken mensen in mijn omgeving, die inmiddels geen geitenkaas meer kunnen zien!

lees verder

Kruiden zijn over het algemeen makkelijk zelf te kweken, terwijl ze in de supermarkt duur zijn en een hoop plastic verpakking hebben. Grote kans dus dat je zelf een paar potten tijm, rozemarijn, basilicum, dille, oregano of peterselie hebt staan of een aantal kruiden in de volle grond kweekt. Wil je ook in de winter koken met kruiden uit de eigen tuin, dan is het verstandig ze voor de winter, in september of oktober, te oogsten en te drogen. Maar hoe pak je dat aan? Waar moet je op letten bij het oogsten van kruiden? En op welke manieren kun je kruiden drogen? Hier tips voor het oogsten van kruiden en uitleg hoe je ze kunt drogen aan de lucht, in de oven, de magnetron en de droogoven.

lees verder

Al een tijdje zat ik voor een aantal culinaire probeersels te azen op een droogoven, oftewel een dehydrator. Zal ik wel een droogoven kopen? Zal ik niet een droogoven kopen? Uiteindelijk besloot ik te vragen of ik er een mocht testen. Dat mocht! En toen stond er ineens een Sedona Dehydrator droogoven in de keuken voor een test van een paar weken. En na een paar ervaringen kan ik volmondig zeggen: ja, ik wil er een!

lees verder

Als je offertes opvraagt van installateurs van zonnepanelen krijg je vaak mooie voorbeeldberekeningen met de te verwachten opbrengst, rendement en natuurlijk de terugverdientijd. Nou vind ik het financiële plaatje maar een deel van de winst. Het verlagen van mijn milieu impact is ook veel waard. En onafhankelijk zijn van grote energiebedrijven met aandeelhouders is heerlijk. Maar de cijfers doen er natuurlijk wel toe. Want hoe groen je ook bent, financieel moet het wel enigszins haalbaar en realistisch blijven. Daarom hou ik mijn energieverbruik én de opwek van mijn zonnepanelen elke maand bij. Nu, na twee jaar is het tijd om de balans weer eens op te maken.

lees verder

Ik hoef je niet te vertellen dat het plastic in onze wateren een probleem is. Voorkomen is beter dan genezen en daar zijn gelukkig steeds meer initiatieven voor. Maar daarnaast zijn er ook mooie initiatieven om die plasticsoep een beetje te verminderen. De Ocean Plastic Bottle van Ecover bijvoorbeeld. De fles van dit limited edition afwasmiddel bestaat voor 50% uit plastic afval uit de oceaan en voor 50% uit ander gerecycled plastic. Ik mocht een fles uitproberen en bovendien ook nog eens vijf (5!) flessen weggeven met een winactie. Eigenwijs Blij mag vijf keer een limited edition Ocean Plastic Bottle weggeven aan een van onze lezers! Wil jij ook afwassen met limited edition Ecover? Meedoen aan onze winactie kan t/m maandag 2 oktober 2017.

lees verder

Lex Krishnadath blogt sinds deze zomer voor Eigenwijs Blij. Hij is student Psychology en heeft kampioenstitels karate op zijn naam staan. Maar hij is vooral veel bezig met het behalen van allerlei persoonlijke doelen. Zo probeert hij een jaar lang elke week een non-fictie boek te lezen. In dit interview lees je hoe Lex ‘eigenwijs blij’ leeft en welke stappen hij nog wil gaan zetten.

lees verder

Ik kan rustig stellen dat ik het erg getroffen heb met al mijn leuke werkzaamheden. Voor mijn baan kom ik op het TT circuit en aan boord van schepen, voor mijn eigen bedrijf kijk ik in de keuken van de bibliotheek, een schildersbedrijf, een pompverhuurbedrijf of gemeentes en ik schrijf blogs over wat mij zoal bezighoudt. Diversiteit alom en ik verveel me dan ook geen moment. Af en toe komt er zo iets leuks voorbij wat je gewoon niet kan weigeren. Een netwerk-vriendin vroeg me of ik als kritisch consument in gesprek wilde met een duurzame boer. Ik hoefde verder niets te doen: vragen stellen en geïnteresseerd zijn in zijn antwoord en verhaal. Het verhaal werd door een journalist gemaakt die er bij zat en een fotograaf zou een leuke foto maken. Nou, dat scenario past uitstekend bij mij.

lees verder

Het leek zo’n goed idee. Een bodembedekker met vrolijke kleurtjes die het zelfs in dat natte schaduwrijke plekje achterin de tuin zou doen. Dus kochten we een paar Bonte houttuynia (Houttuynia cordata, ‘Chameleon’/ Moerasanemoon) plantjes. Hij deed het inderdaad erg goed en bedekte in korte tijd een flink stuk van de border. Maar daar bleef het niet bij. Via ondergrondse wortels kwam hij ineens ook tussen andere planten een halve meter verderop omhoog. En zelfs tussen de kieren in het tuinpad. Tijd voor drastische maatregelen voor de hele tuin overwoekerd wordt! In boeken over permacultuur las ik over ‘sheetmulchen’ om onkruid te verdelgen zonder bestrijdingsmiddelen en meteen de bodem weer gezond te maken. Tijd voor een test!

lees verder

Een aantal weken geleden las je hier al een uitgebreide review van de Fairphone 2, de modulaire smartphone gemaakt van conflictvrije grondstoffen. Inmiddels is Fairphone ook de eerste mobiele telefoon die beter wordt, zonder dat je een nieuw toestel hoeft te kopen. Want voor € 45,- koop je een nieuwe camera module voor je Fairphone 2 met betere specificaties. Ook de top module met selfie camera is verbeterd, zodat je voor € 30,- betere selfies kunt maken. Ik kocht direct een nieuwe cameramodule. In theorie kun je die eenvoudig zelf in je toestel schroeven, maar is het in de praktijk ook zo makkelijk?

lees verder

Soms is het lekker om jezelf even een tijdje uit je comfort zone te duwen. Een maand, twee weken, een weekje maar: het maakt niet uit en het is altijd een verrassing wat er aan het einde van zo'n challenge blijft plakken in je dagelijkse leven. Bij Eigenwijs Blij zijn we dol op zulke uitdagingen en veel van ons gingen al een challenge of zelfs meerdere aan. Inspiratie genoeg dus! Welke challenge durf jij aan? En welke lijkt jou helemaal niks?

lees verder

Smartphones zijn niet meer weg te denken uit ons dagelijks leven. Volgens onderzoek van Unisys melden we sneller een vermiste telefoon (68 minuten) dan een gejatte portemonnee (26 uur). Maar de elektronica in die telefoons wordt gemaakt van schaarse mineralen waarvan het grootste deel wordt gewonnen uit mijnen in oorlogsgebieden en waar gewapende stammen hun macht kunnen betalen uit inkomsten van hun mijnen. De arbeidsomstandigheden in die mijnen zijn dus niet om over naar huis te schrijven. Gelukkig is er de eerste conflictvrije telefoon, de Fairphone, uit Nederland. In deze smartphone zitten materialen die gewonnen zijn in conflictvrije gebieden. Maar ook voor de gebruiker is de telefoon fair. Want je kunt deze modulaire telefoon eenvoudig uit elkaar halen en de onderdelen los bestellen. Zo kun je je telefoon goedkoop en eenvoudig zelf repareren en gaat hij veel langer mee! Ik heb nu een maand of drie een Fairphone, hoog tijd om mijn ervaringen te delen in een Fairphone 2 Review.

lees verder

We weten zo langzamerhand allemaal wel dat bijen belangrijk zijn voor de bestuiving van gewassen en dus voor onze voedselvoorziening. Prima ook om er een paar in de tuin te hebben. Maar veel van ons worden toch wat nerveus van zoemende bijen rond ons hoofd. Dan ineens zijn het weer 'enge kriebelbeestjes'. De afgelopen maanden kwam ik best vaak met mijn neus bovenop hele bijenkolonies te staan. En ik kwam erachter: bijen zijn gewoonweg niet eng. Echt niet. Ook niet van heel dichtbij en met heel veel tegelijk.

lees verder

Danielle Vergonet (rechts op de foto) is eigenaar van Dhana Chocolade, een uniek klein chocoladebedrijf. Daarnaast kan ze erg geniet van speciaalbier en kiest ze zo veel mogelijk haar eigen (avontuurlijke) pad in het leven. In dit interview lees je hoe Danielle ‘eigenwijs blij’ leeft en welke stappen zij nog wil gaan zetten.

lees verder

Als je wijnglazen niet elke keer meteen na het drinken van wijn schoonmaakt en netjes afdroogt, ontstaat er vaak een doffe aanslag onderin het glas. Vooral bij kristallen wijnglazen is de kalkaanslag goed zichtbaar. Als je pech hebt zie je het ook aan de rand bovenaan. In de afwas krijg je dat er niet uit en ook de vaatwasser is niet bestand tegen kalkaanslag in je glas. Dus ik ging op zoek naar alternatieven, milieuvriendelijk natuurlijk, om mijn wijnglazen weer helemaal glanzend schoon te krijgen. Hier de resultaten van mijn wijnglazen schoonmaak test!

lees verder

Ik had nog wel zo met mijn wederhelft afgesproken dat ik gewoon zou beginnen, zonder heisa te maken. Geen collectieve e-mail naar vrienden en familie. Of weet ik wat. Maar ik heb iets nodig om een besluit te onderstrepen en iets publiceren werkt daarvoor nu eenmaal het beste. Morgen (28 juli) word ik 35 jaar. Het aankomende jaar ga ik het proberen: helemaal plantaardig leven. Als het bevalt, dan natuurlijk langer. Maar voor nu vind ik het, als creatieve foodie, vooral ontzettend spannend. Ieks!

lees verder

Minimalise, je huis inrichten met minder spullen, met die spullen waar je blij van wordt, wat je echt nodig hebt. Veel mensen zijn er mee bezig, sommigen als een misschien wel tijdelijke trend, anderen als een manier van leven die door hen al jaren wordt ‘gefinetuned’. Het internet staat vol met challenges, ervaringen en tips. Schrijven over wat het minimaliseer proces voor mij betekent vind ik leuk maar niet echt nodig. Waar ik wel graag een blog aan wijd is aan dat wat er moet gebeuren met alle spullen waarvan je beslist dat ze niet meer in je leven horen: het minimaliseerafval. Want al verdwijnt een item uit jouw huis of leven, het laat nog steeds zijn ballast achter op deze planeet en is dus niet daadwerkelijk weg.

lees verder

Compost wordt onder tuiniers ook wel het zwarte goud genoemd. Goede compost zorgt voor een gezonde bodem vol voedingsstoffen en een gezond bodemleven waarop planten goed groeien en de oogst goed is. Maar in een kleine tuin is vaak geen plek voor een composthoop. Je zult dan compost moeten kopen, terwijl je tegelijk de benodigde voedingsstoffen in de kliko aan de straat zet. Zonde! Heb je een kleine tuin en wil je toch zelf je organische afval omzetten naar voeding voor de grond, dan kan Bokashi de oplossing zijn. Bokashi belooft geurloze Japanse fermentatie van je keukenafval. Ik probeerde het uit.

lees verder