Dossier

Zonnepanelen uitzetten bij negatieve energieprijzen: de ultieme gids

“Hoe zet ik mijn zonnepanelen uit?” was de afgelopen tijd de meest gestelde vraag bij ons. Dit dossier is de ultieme gids die jou helpt om de teruglevering van zonne-energie aan het net te stoppen. Het dossier vertelt je zowel over universele manieren als over de mogelijkheden van de diverse type omvormers.

In dit dossier leer je:

  1. Waarom en wanneer je je zonnepanelen uitzet
  2. De manieren waarop je je omvormer kunt uitschakelen
  3. Per merk omvormer hoe je dat kunt doen
  4. Hoe je omvormers slim kunt aansturen met domoticasoftware als Home Assistant

Alle info in dit artikel over hoe je verschillende type omvormers kunt uitschakelen is tot stand gekomen samen met de lezers en de leden van de community. In dit dossier delen wij onze tests en resultaten, om andere zonnepaneleneigenaren te helpen. Staat jouw omvormer er nog niet tussen en/of wil jij andere gebruikers helpen om hun omvormer handmatig of slim uit te schakelen? Deel jouw ervaringen.

Waarom zou je überhaupt je zonnepanelen uitschakelen?

Het aandeel van hernieuwbare stroom uit zon en wind in ons stroomnet neemt snel toe. Dat is natuurlijk fantastisch nieuws! Daardoor wordt onze stroom steeds goedkoper. Soms zelf zo hard dat de stroom gratis is, of dat je geld toe krijgt om stroom te gebruiken én het geld kost om stroom terug te leveren. Dat laatste zijn negatieve dynamische energieprijzen, en ze komen steeds vaker voor.

Eén van de meest effectieve dingen die je als groene nerd wil doen tijdens negatieve energieprijzen, is het uitschakelen van je zonnepanelen om te voorkomen dat ze zonne-energie terugleveren aan het net. Als je dit wilt gaan doen, blijkt echter dat het uitzetten van je omvormer veel ingewikkelder is dan je op het eerste oog zou denken. Zeker als je dit op afstand of geautomatiseerd wilt doen vergt het nog veel knutselwerk en creativiteit.

Om eigenaren van zonnepanelen te helpen om hun omvormer op een juiste manier uit te schakelen hebben we dit dossier ingericht. Hier houden we, samen met een hoop groene nerds, bij wat per merk omvormer de mogelijkheden zijn om deze slim uit te zetten, bijvoorbeeld met een app of je domoticaplatform naar keuze.

Methoden om je zonnepanelen uit te zetten

Eerst bespreken we de manieren waarop je handmatig de teruglevering van je zonnepanelen kunt beperken of stoppen. Bij de meeste omvormers ben je nog beperkt tot methoden waarbij je thuis fysiek aanwezig moet zijn. Er zijn slechts enkele merken die het al mogelijk maken om via een app de omvormer op afstand te laten stoppen met het terugleveren van zonnestroom. Elke methode heeft z’n eigen voor- en nadelen. Lees hierna welke methode voor jou het beste is.

1. De groep in de meterkast uitzetten

De eerste methode is de meest eenvoudige, maar niet een die we aanbevelen. Zonnepanelen zitten in de meterkast op een aparte groep. Het is dan ook heel gemakkelijk om naar de meterkast te lopen en daar de groep van de zonnepanelen uit te schakelen. Hiermee wordt de stroomtoevoer naar de zonnepanelen handmatig onderbroken en vallen ze uit.

Gelijkstroomexpert Henry Lootens raadt deze methode af. Het uitschakelen van apparatuur terwijl deze onder spanning staat veroorzaakt overspanning en daar kan elektronica niet goed tegen. Fabrikanten beschermen hun elektronica hier tegen zodat bij stroomuitval apparatuur meteen kapot is. Maar het als een aan/uit-knop gebruiken is iets waar het niet voor gemaakt is.

“Zomaar je omvormer onder spanning uitzetten is niet bevorderlijk voor de levensduur van je omvormer”

Gelijkstroomexpert Henry Lootens

Wanneer je toch graag met een eenvoudige schakelaar je omvormer wilt kunnen uitzetten, maak dan bij voorkeur gebruik van een lastscheider.

2. Gebruik de lastscheider van de omvormer

Omvormers worden vrijwel altijd geïnstalleerd met een externe wisselstroomschakelaar, oftewel een lastscheider. Een lastscheider, die in de volksmond vaak een werkschakelaar wordt genoemd, is een schakelaar waarbij de omvormer veilig, terwijl deze onder spanning staat, kan worden uitgezet. De lastscheider is een losse unit die in de directe omgeving van de omvormer wordt geplaatst.

3. Gebruik de bediening of het display van de omvormer

Een andere methode is het bedienen van de omvormer van de zonnepanelen met de knoppen op het apparaat of via het LED-display. Omvormers die dit ondersteunen hebben een ‘power limit’ of ‘export limit’ optie waarmee de teruglevering kan worden verminderd of gestopt. Deze methode is voor je omvormer het meest duurzaam, maar je bent er wel langer druk mee dan bij methode #1 en #2.

4. Gebruik de webinterface of app

Bovengenoemde methoden zouden grotendeels overbodig zijn als alle omvormers een webinterface of app zouden hebben via waar je de omvormer kunt uitschakelen. In de eerste versie van dit document was deze methode nog niet opgenomen, maar inmiddels maken steeds meer omvormers het mogelijk om via web of app de teruglevering te stoppen.

De webinterface van de Enphase Envoy

Je zonnepanelen slim aan- en uitzetten

Tot zover de handmatige methoden om de omvormer uit te zetten. Wat we natuurlijk eigenlijk willen is dat we de omvormer digitaal aan en uit kunnen zetten, bijvoorbeeld via een API of modbus. Zo kunnen de teruglevering ook slim aansturen, bijvoorbeeld door het te koppelen met Home Assistant of andere domoticasoftware. Het meest eenvoudige is natuurlijk dat de omvormerfabrikant het zelf aanbiedt.

5. Gebruik de app

In onze podcast deden we de oproep aan omvormerfabrikanten om het aansturen van de omvormer op basis van dynamische prijzen zelf mogelijk te maken. En inmiddels kunnen we bekend maken dat de eerste overstag is! SolarEdge biedt in de beta-versie van haar software nu de mogelijkheid om je ’teruglevering te beperken of te stoppen’ op basis van negatieve energieprijzen.

6. Gebruik de API of andere koppeling

Voor een beetje groene nerd zou dit de ideale methode zijn. Een fabrikant die het out-of-the-box mogelijk maakt om de omvormer van buiten aan te kunnen sturen, via een API of andere integratie. Maar helaas zien we dit in de praktijk erg beperkt terug. Een nadeel van deze methode is dat je afhankelijk bent van de software of clouddiensten van de fabrikant.

7. Gebruik een slimme stroomonderbreker

Bij de handmatige methoden vertelden we al over de mogelijkheid om het terugleveren te stoppen door de groep van de zonnepanelen uit te zetten in de groepenkast. Dezelfde methode is ook slim mogelijk door een 1- of 3-fase slimme stroomonderbreker gebruiken. Deze slimme stroomonderbreker werkt bijvoorbeeld via WiFi of Zigbee en is zodoende te koppelen aan je domotica. Via bijvoorbeeld Home Assistant is het dan mogelijk om op commando of als onderdeel van een automatisering (“Er zijn negatieve energieprijzen!”) in één klap je zonnepanelen te laten stoppen met terugleveren.

Deze methode klinkt zeer eenvoudig en goed geschikt. Waar het niet dat op een dergelijke manier groepen uitschakelen in de meterkast in Nederland verboden is. Dat wil zeggen, een erkende installateur mag het zo niet installeren. Gelijkstroomexpert Henry Lootens en groene nerd Bas raden deze methode sterk af. Bas: “Het kan goed gaan, maar bij een ondeugdelijk product kunnen bij overspanning draden versmelten met brand als gevolg”.

Batterij-expert Melvin van Melzen past thuis deze methode toe. Hij plaatst hier wel een dikke vette disclaimer bij: je moet wel heel goed weten wat je doet en goede apparatuur bestellen. Hij heeft zelf een 1-fase aansluiting en gebruikt daar deze slimme stroomonderbreker van Tuya voor van 63A en met ondersteuning voor Zigbee, die hij met Home Assistant aanstuurt.

8. Stuur de omvormer aan via RS485 en modbus

Modbus is een protocol waarmee apparaten met elkaar kunnen communiceren. Het is een
open protocol en is dus niet aan merk gebonden. Modbus is in eerste instantie gemaakt om via
een seriële datalijn te communiceren maar later is hier ook TCP/IP bijgekomen, wat het protocol nieuw leven heeft ingeblazen.

Deze meeste omvormers hebben een RS485 seriële aansluiting. Via deze poort kunnen we met de omvormer communiceren door gebruik te maken van modbus. Voor groene nerds is deze methode een uitkomst: het is zo mogelijk om ‘domme’ omvormers alsnog ‘slim’ te maken. Deze manier vereist echter wel de nodige technische kennis. Grof geschetst heb je drie dingen nodig:

  1. Een RS485 naar USB kabel of RS485 naar Ethernet device. Hiervoor gebruik je bijvoorbeeld een USB naar RS485 Adapter of RS485 naar Ethernet converter.
  2. Een apparaat om die de opdrachten naar de omvormer stuurt, bijvoorbeeld je laptop, een Raspberry Pi of ESPHome
  3. Een integratie of koppeling

Het schema is in de basis eenvoudig. Je verbindt een computer via USB <> RS485 kabel met de omvormer en kan zo commando’s sturen. Het meest praktische is dat om te doen met de computer waar je domoticasoftware op draait. Als die fysiek bij elkaar staan kun je deze direct met een kabel te vinden. Is dat niet het geval, dan kun je bv. ESPHome device gebruiken, die je vervolgens weer via Ethernet of WiFi kunt aansturen via je domoticasoftware.

Het grote omvormers overzicht: zo kan jij jouw omvormer (slim) uitzetten

Zoals we al eerder in dit dossier schetsten: it’s a jungle out there. De variaties in mogelijkheden om het terugleveren van zonne-energie te stoppen is groot. Om zonnepaneleneigenaren een handje te helpen, brengen we op deze pagina samen met de community van Doe Duurzaam in kaart hoe je per merk omvormer de teruglevering van zonnestroom kunt stoppen.

Merk omvormer Handmatig aan- en uitzetten Slim aan- en uitzetten Testresultaten

SAJ

✅ Met het LED-display op de omvormer
SAJ omvormers kunnen via het display worden uitgeschakeld met de ‘export limitation’ functie. In feite geef kun je met deze functie het vermogen wat de zonnepanelen mogen terugleveren maximaliseren. Je kunt deze helemaal terugbrengen naar 0. Deze functie is afgeschermd met een wachtwoord: 201561. In deze YouTube-video wordt uitgelegd je dit doet.

❌ Met de webinterface of app
❌ Met een API of koppeling

✅ Met modbus
SAJ omvormers hebben een RS485 poort waarmee modbus communicatie mogelijk is. Met deze integratie voor Home Assistant kun je de omvormer uitlezen en opdrachten versturen.
Getest en werkt voor
SAJ Suntrio Plus
SAJ Sununo Plus
SAJ R5 
Zonneplane ONE

Ingestuurd en getest door
Danny Oosterveer

Enphase

❓ Met de bediening op de omvormer

✅ Met de webinterface of app
Enphase Envoy hebben een webinterface waar je de statistieken kunt bekijken en instellingen kunt wijzigen. Onder het kopje 'Systeem' staat de optie 'Power Production Enabled'. Door deze uit te schakelen zet je de omvormer uit.
✅ Met een API of koppeling
Enphase omvormers kunnen gebruik maken van de installer API. Nadat je toegang hebt verkregen, kun je met een script of je domoticasoftware opdrachten naar de omvormer sturen, waaronder een commando om de omvormer aan of uit te zetten.

❓ Met modbus
Getest en werkt voor
Enphase Envoy

Ingestuurd en getest door
Djuri

APsystems

❌ Met bediening op de omvormer
Micro-omvormers; geen bedieningspaneel aanwezig. 

✅ Met de webinterface of app
Het is mogelijk om via de webinterface de micro-omvormers per paneel of de hele installatie uit te schakelen..
✅ Met een API of koppeling
Er kan lokaal met de communicatie-unit (ECU) gecommuniceerd worden, zodat deze de teruglevering kan beperken of helemaal stoppen. Het is ook mogelijk om met een REST commando de omvormers uit te schakelen. Zo is het goed mogelijk om je zonnepanelen automatisch uit te schakelen bij negatieve energieprijzen, bv. met Home Assistant of Homey.

❓ Met modbus
Getest en werkt voor
ECU-B
ECU-C
ECU-R
ECU-3

Ingestuurd en getest door
Harry Fraser-Boer

SolarEdge

❌ Met bediening op de omvormer
Er is geen bedieningspaneel op de omvormer, alles gaat via de SetApp (zie hieronder). 

✅ Met de webinterface of app
SolarEdge heeft het goed voor elkaar. Met de SetApp (voor iOS en Android) kun je eenvoudig verbinding maken met jouw omvormer door de QR-code te scannen. Vervolgens kun je onder Power Control > Energy Manager > Limit Control > Control Mode de Export Control functie aanzetten. Als je 1 niveau omhoog gaat kun je onder Site Limit het wattage instellen 0 watt om de teruglevering te stoppen. Een meer uitgebreide handleiding (op video) vind je in het artikel over je SolarEdge omvormer uitschakelen.
❓ Met een API of koppeling
Er is een SolarEdge WebAPI beschikbaar waarmee je data van de omvormer kunt uitlezen. Het is ons nog niet bekend of je via deze weg ook de teruglevering kunt limiteren of uitzetten.

✅ Met modbus
SolarEdge omvormers bieden out-of-the-box ondersteuning voor modbus-communicatie. Hiervoor dien je eerst Modbus TCP aan te zetten op de omvormer. Vervolgens kun je via modbus de Active Power Limit functie aanroepen. Dat kan zowel via WiFi als door direct een ethernetkabel aan te sluiten. In deze handleiding vertellen we hoe je vervolgens met o.a. Home Assistant, Homey en Domoticz via modbus je omvormer kunt uitschakelen.
Getest en werkt voor
SolarEdge SE9K
SolarEdge SE17K
SolarEdge SE5000

Ingestuurd en getest door
Remy de Ruysscher

Growatt

✅ Met de bediening op de omvormer
Met het LCD/LED-display op de omvormer kun je direct de teruglevering van je zonnepanelen terugschroeven of stoppen. Navigeren door de menu's gaat niet bepaald snel.

✅ Met de webinterface of app
In de webinterface van Growatt bevindt zich onder 'Settings' een optie 'Exportlimit'. Hier kan je de teruglevering terugschroeven. Om de teruglevering te beperken of uit te schakelen zet je de functie op 'on' en geef je het percentage van de maximumcapaciteit op dat hij nog mag terugleveren.
❌ Met een API of koppeling

✅ Met modbus
Growatt omvormers hebben een SYS COM poort waarmee modbus communicatie mogelijk is. 
Getest en werkt voor
Growatt min 4600TL-XH
Growatt SPH3000

Ingestuurd en getest door
Wietze Koster

GoodWe

✅ Met de bediening op de omvormer
Met het LCD/LED-display op de omvormer kun je direct de teruglevering van je zonnepanelen terugschroeven of stoppen.

✅ Met de webinterface of app
Om instellingen voor je GoodWe omvormer in te stellen kun je gebruik maken van de webinterface of app van SolarGo. In instellingen kun je de Export grid limit aanpassen om de terug teruglevering te beperken. 
✅ Met een API of koppeling
GoodWe heeft een lokale API die je met je software naar keuze kunt aanroepen om gegevens uit te lezen en instellen aan te passen. Zo is het heel eenvoudig om bijvoorbeeld met Home Assistant de teruglevering van je zonnepanelen te limiteren.

✅ Met modbus
GoodWe omvormers hebben een seriële poort waarmee modbus communicatie mogelijk is. De nieuwere omvormers beschikken ook over modbus TCP zodat je nog eenvoudiger via je LAN met de omvormer kunt communiceren.  
Getest en werkt voor
Goodwe GW36000D-NS

Ingestuurd en getest door
Tom Kooij

De tabel is niet goed te bekijken op mobiel. We raden aan hem op desktop of tablet te bekijken.

Staat jouw omvormer er niet bij? Om andere zonnepaneeleigenaren te helpen zouden we het erg waarderen als je deelt hoe jij de teruglevering stopt. Hiervoor stuur je mij een mailtje.

Liever luisteren of kijken? Bekijk of luister de podcast over het uitzetten van zonnepanelen

Luister aflevering 7 van de podcast de Groene Nerds in je favoriete podcastapp. Je kunt hem ook gewoon hier luisteren: